کاخ آپادانا
کاخ آپادانا شوش؛ روایتی از خاکستر و ویرانی تا تاریخ زنده هخامنشی
به قلم دلنیا قادری
در قلب سرزمین گرم و اسرارآمیز شوش، کاخ آپادانا با شکوه و عظمت خود، گویی شاهد زندهای از دل تاریخ است که در میان تپههای کهن و دشتهای پهناور سر برافراشته. این کاخ فقط یک بنای تاریخی نیست، بلکه نشانی است از خلاقیت و هنر معماران هخامنشی که بر خرابههای ایلامی و در دل فرهنگی پیچیده و رنگارنگ، این اثر بینظیر را ساختند.
در ویرانههای این کاخ، میتوان نجوای قرنهای گذشته را شنید و جلال و جبروت هخامنشی را حس کرد. کاخ آپادانا، از جاهای دیدنی شوش، از دوران باشکوه داریوش بزرگ به جا مانده، زمانی که شکوه ایران زمین بر بسیاری از سرزمینهای آن روزگار سایه انداخته بود.
کاخ آپادانا از باشکوهترین یادگاران دوران هخامنشی است که جلوهای از تاریخ و معماری ایران باستان را به نمایش میگذارد. این کاخ که توسط داریوش بزرگ بر ویرانههای ایلامی بنا شده، در گذشته مرکز قدرت و آیینهای رسمی هخامنشیان بود. آپادانا با دیوارهای خشتی، ستونهای سنگی و آجرهای لعابدار تزیینشده خود، نمادی از هنر و فناوری دوره خود محسوب میشد.
با گذشت زمان و وقوع حوادث گوناگون، کاخ آپادانا آسیبهای فراوانی دید و بسیاری از بخشهای آن به دست مهاجمان تخریب شد، اما همچنان بخشهای باقیمانده آن، قدرت و عظمت این بنای باستانی را نشان میدهد. محوطه باستانی شوش از سال ۲۰۱۵ در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت.
کاخ آپادانا کجاست؟
کاخ آپادانا در دل شهر باستانی شوش و در حوالی بلوار امام خمینی قرار دارد. این شهر که یکی از قدیمیترین نقاط سکونتگاه بشر در ایران به شمار میرود، در استان خوزستان قرار دارد.
مسیر دسترسی به کاخ آپادانا
اگر قصد بازدید از کاخ آپادانا را دارید، از شهرهای اطراف مانند دزفول و اندیمشک میتوانید به راحتی به شوش دسترسی پیدا کنید. پس از ورود به شهر شوش، مسیر بلوار امام خمینی را در پیش بگیرید و با ادامه مسیر به میدان معلم خواهید رسید.
در نزدیکی محل ورودی کاخ آپادانا شوش، مجموعه سالن ورزشی شهید بهشتی قرار دارد. از آنجا تابلوهای راهنما، مسیر را به سمت کاخ آپادانا و مجموعه باستانی شوش به شما نشان میدهند.
بهترین زمان بازدید از کاخ آپادانا
بهترین زمان برای بازدید از کاخ آپادانا در شوش، ماههای خنکتر سال، بهویژه فصل زمستان و اواخر پاییز است. گرمای شدید تابستان شوش، که گاه تا بالای ۵۰ درجه میرسد، بازدید را در این فصل دشوار میکند و بازدیدکنندگان معمولا از ماههای سردتر استقبال بیشتری میکنند.
همراه داشتن آب آشامیدنی، کلاه و عینک آفتابی نیز به خصوص در فضای باز این محوطه تاریخی توصیه میشود.
تاریخچه کاخ آپادانا
کاخ آپادانا در شهر باستانی شوش، با قدمتی از دوران هخامنشیان، به دستور داریوش بزرگ و در حدود سالهای ۵۱۵ تا ۵۲۱ پیش از میلاد بنا شد. این کاخ باشکوه که بر فراز بقایای تمدن ایلامی ساخته شده، نمادی از معماری و عظمت دوره هخامنشی است.
در ساخت این کاخ، از دیوارهای خشتی با نمای آجری و ستونهای سنگی استفاده شده که استحکام و دوام آن را تضمین میکرد. فضای داخلی کاخ، با آجرهای لعابدار و نقوش سربازان جاویدان، شیرهای بالدار و گل نیلوفر آبی تزیین شده بود؛ نمادهایی از اقتدار، فرهنگ و زیباییشناسی شاهنشاهی هخامنشی.
پس از دوران داریوش، کاخ آپادانا در شوش تحت سلطنت اردشیر اول دچار آتشسوزی گستردهای شد که بخشهایی از سازه را تخریب کرد. اما در زمان اردشیر دوم، مرمت و بازسازی عظیمی صورت گرفت و آپادانا بار دیگر با شکوه پیشین خود نمایان شد.
اما سرنوشت تلخی در انتظار کاخ بود؛ با ورود اسکندر مقدونی به سرزمینهای هخامنشی و حمله به شوش، آپادانا به ویرانهای تبدیل شد. این اتفاق پایان دورهای از تاریخ بود که در آن هنر و معماری ایران باستان به اوج خود رسیده بود.
پس از سقوط امپراتوری هخامنشی، کاخ آپادانا بارها و بارها دچار دستاندازی و تخریب شد. از دوره پارتها تا دوران اسلامی، بنا و ستونهای آپادانا بهتدریج از بین رفتند و برخی از مصالح آن در ساختوسازهای دیگر استفاده شد. شهر شوش نیز که پس از ویرانی آپادانا همچنان به عنوان مرکز تجاری و اداری منطقه نقش داشت، تا قرن سیزدهم میلادی به حیات خود ادامه داد و بعدها در آرامش به خواب رفت.
از قرن نوزدهم میلادی، کاخ آپادانا شوش موردتوجه کاوشگران اروپایی قرار گرفت. اولین کاوشها توسط هیاتی انگلیسی آغاز شد و بعدها با تحقیقات مداوم باستانشناسان فرانسوی به رهبری مارسل دیولافوا و گیرشمن، بخشهای زیادی از این بنای باشکوه و ستونهای سنگی آن کشف شد.
